Wat is Tibetaanse Geneeskunde? (Sowa-Rigpa)
Traditionele Tibetaanse geneeskunde, bekend als Sowa-Rigpa, is een eeuwenoud medisch systeem dat een holistische benadering van gezondheid en genezing biedt. Het is gebaseerd op een systematisch kader dat een uitgebreid begrip weerspiegelt van het menselijk lichaam en zijn relatie met de natuurlijke omgeving. Binnen deze traditie worden gezondheid en ziekte begrepen vanuit de interactie tussen lichamelijke, mentale en omgevingsfactoren.
Tibetaanse geneeskunde wordt vaak beschreven als een wetenschap, een kunst en een filosofie. Zij wordt als een wetenschap beschouwd omdat haar principes systematisch zijn geordend en gebaseerd zijn op observaties van het lichaam en zijn relatie met de omgeving. Zij wordt als een kunst gezien omdat diagnose en behandeling afhankelijk zijn van de ervaring, het inzicht en het mededogen van de behandelaar. Daarnaast is zij nauw verbonden met filosofie, in het bijzonder met de ethische en spirituele principes van het boeddhisme, zoals altruïsme, karma en morele verantwoordelijkheid.
De boeddhistische filosofie leert dat alle verschijnselen worden gekenmerkt door vergankelijkheid en voortdurende verandering. Zoals onderwezen door Gautama Buddha zijn alle geconditioneerde dingen vergankelijk. Dit inzicht impliceert dat lijden een inherent onderdeel van het bestaan is. In het boeddhistische denken ontstaat lijden niet toevallig, maar door specifieke oorzaken en omstandigheden, die hun oorsprong kunnen hebben in het huidige leven of in vorige bestaansvormen.
Vijf oerelementen en de relatie tussen mentale en fysieke gezondheid
De theorie van de vijf oerelementen in Sowa-Rigpa zegt, dat wanneer een teveel, een te weinig of een verstoring optreedt, drie energieën tot een disbalans kunnen leiden. Hoewel alle vijf oerelementen verantwoordelijk zijn voor het vormen van elke weefselcel, heeft elk element een specifieke invloed:
1. Sa (aarde) heeft vooral invloed op de vorming van spiercellen, botten, de neus en het ruiken.
2. Chu (water) is verantwoordelijk voor de vorming van bloed, lichaamsvocht, de tong en de smaak.
3. Mei (vuur) is verantwoordelijk voor de lichaamstemperatuur, gelaatskleur, ogen en het zien.
4. Loong (wind) is verantwoordelijk voor de ademhaling, zenuwstelsel en gevoel van de huid.
5. Nam-Kha (ruimte) is verantwoordelijk voor de lichaamsholten, de oren en het gehoor.
De drie basis energieën
1. Loong (wind) ) is een van de drie basis energieën van lichaam en geest die de natuur van het luchtelement manifesteert. Deze energie kenmerkt zich door woorden als ruw, licht, koud, subtiel, hard en mobiel. Loong is verantwoordelijk voor de lichamelijke en mentale activiteiten zoals ademhaling, uitscheiden van urine, ontlasting, een foetus, menstruatie, spugen, boeren, spraak, het immuunsysteem, de bloedcirculatie, het hormoonsysteem en het functioneren van de vijf zintuigen. Loong(wind) energie wordt vooral geassocieerd met de vijf vaste organen en zes holle organen.
Er zijn vijf verschillende typen Loong energieën: leven ondersteunend, opgaand, alles doordringend, vuur begeleidend en neergaande reinigende wind. Wanneer de balans verstoord raakt kunnen er 42 verschillende soorten ziekmakende windenergieën ontstaan.
2. Tri-pa (gal) heeft wezenlijk de natuur van vuur. Kenmerkend zijn termen als olieachtig, scherp, heet, licht, stinkend, zuiverend en vloeibaar. Tri-pa is verantwoordelijk voor honger, dorst, spijsvertering en aanpassingsvermogen, bevordert lichaamswarmte, geeft glans aan de huid en voorziet in moed en doorzettingsvermogen, speciaal met ons metabolisme en vaatstelsel. Tri-pa is in het bijzonder verbonden met organen zoals lever, galblaas, maag en milt. Een disbalans in deze energie kan leiden tot 26 verschillende Tri-pa (galenergie) gerelateerde verstoringen.
3. Bae-kan (slijm) is van nature koud. Kenmerkend: olieachtig, koel, zwaar, stomp, zacht, stevig en plakkerig. Bae-kan is verantwoordelijk voor een stevig lichaam, stabiliseert de geest, veroorzaakt slaap, verbindt en smeert gewrichten en genereert tolerantie. Het is de smeerolie voor het lichaam. Het lymfestelsel en centrale zenuwstelsel worden speciaal geassocieerd met organen als nieren, blaas, alvleesklier en de mannelijke en vrouwelijke geslachtsorganen. In totaal zijn er 33 verschillende verstoringen in deze Bae-kan (phlegm) energie mogelijk.
Verstoringen / disbalans
De basis energieën (Loong/wind, Tri-pa/gal, Bae-kan/slijm) kunnen verstoord raken, meestal door slechte voedingsgewoonten en een ongezonde leefstijl. Ook negatief denken en onbewuste processen in je hoofd kunnen de balans tussen de energieën verstoren. Deze drie basisverstoringen Duksum (3 vergiften) op het mentale vlak zijn begeerte (gehechtheid), haat (agressie) en onwetendheid (verwarring).
Relatie tussen Duksum en de drie basis energieën
| Element | Basis energie | Verstoring | |
| 1 | Aarde (Sa) | Slijm (Bae-kan) | Onwetendheid (ti-mug) |
| 2 | Water (Chu) | Slijm (Bae-kan) | Onwetendheid (ti-mug) |
| 3 | Vuur (Mei) | Gal (Tri-pa | Haat (Zhe-dang) |
| 4 | Wind (Loong) | Wind (Loong) | Begeerte (Doe-chak) |
| 5 | Ruimte (Nam-kha) | Verbonden met alles |
Een gezond lichaam
Sowa rigpa (de kunst en wetenschap van het genezen volgens de traditionele Tibetaanse geneeskunde, astronomie en astrologie) is gebaseerd op het op de juiste manier op één lijn brengen van de aspecten, zijnde de 3 basisenergieën, de 7 lichamelijke componenten en 3 uitscheidingen, tot een staat van evenwicht. Wanneer dat evenwicht is bereikt is het lichaam gezond en vrij van psychosomatische verstoringen, terwijl disbalans in één van deze energieën, een staat van verstoring of slechte gezondheid vormt.
།དགེ་བ་འདི་ཡིས་མྱུར་དུ་བདག་། སངས་རྒྱས་སྨན་བླ་འགྲུབ་གྱུར་ནས་།
།འགྲོ་བ་གཅིག་རྐྱང་མ་ལུས་པ་། འདི་ཡི་ས་ལ་འགོད་པར་ཤོག་།
Through these virtues soon became the nature of the Medicine Buddha.
Not a single being. All beings were freed from suffering.
།ཇི་སྲིད་ནམ་མཁའ་གནས་པ་དང་། འགྲོ་བ་ཇི་སྲིད་གནས་གྱུར་བ་།
།དེ་སྲིད་བདག་ནི་གནས་གྱུར་ནས་། འགྲོ་བའི་སྡུག་བསྔལ་སེལ་པར་ཤོག་།།
For as long as the universe abides, as long as the world remains.
Just so long may I be there, resolving all beings’ sufferings.